Điểm Nổi Bật
- Trung tâm văn hóa 5.000 m²: Jia Art Gallery tọa lạc tại nút giao thông đi bộ trung tâm của khu đô thị, thay thế một trung tâm thương mại bằng công trình hình cánh hoa được tạo nên từ kính ống và thép gương.
- Foster + Partners và kỹ thuật vi khí hậu: Quy hoạch tổng thể khu Changfeng (Putuo) sử dụng các tòa nhà "bậc thang" để tạo ra những hành lang khí động học tự nhiên, dẫn hướng gió từ Công viên Changfeng, loại bỏ khói bụi mà không cần hệ thống cơ học.
- Phù hợp với Shanghai 2035: Dự án là một phần không thể tách rời của quy hoạch đô thị do chính phủ đề ra, nhằm tái định hình các siêu đô thị Trung Quốc xoay quanh khái niệm tiếp cận bộ hành và tự chủ khu phố.
Thượng Hải không còn muốn lấy đi thời gian của bạn. Foster + Partners trả lại nó.
Thượng Hải là một cỗ máy. Một cỗ máy với 25 triệu bánh răng người, mỗi sáng lại nhồi nhét vào tàu điện ngầm, taxi, hầm chui và đường trên cao để đến nơi làm việc, rồi trở về nhà, rồi lại bắt đầu. Việc đi lại không phải là một chi tiết phụ: đó là một bạo lực thường nhật, thầm lặng và được chấp nhận. Và chính bạo lực đó là thứ mà Foster + Partners đã quyết định tháo dỡ từng mảnh một tại khu Changfeng, thuộc quận Putuo, với một dự án mà ngay từ bây giờ đã được xem là ứng cử viên sáng giá cho danh hiệu quy hoạch đô thị được bàn luận nhiều nhất trong thập kỷ này vào năm 2026.
Ý tưởng cốt lõi thô sơ đến tàn nhẫn: nếu bạn đưa mọi thứ lại gần nhau, xe hơi sẽ tự chết. Nhà ở, văn phòng, phòng khám, cửa hàng, công viên. Tất cả đều có thể đến bằng đi bộ hoặc xe đạp. Không còn căng thẳng vì đi lại, không còn những giờ đồng hồ mất trắng trên mặt đường nhựa. Xa xỉ phẩm thực sự của thế kỷ hai mươi mốt không phải là diện tích phòng khách, mà là thời gian bạn không phải ngồi trong buồng lái. Dự án nằm trong khuôn khổ kế hoạch của chính phủ Shanghai 2035, nhằm viết lại ngữ pháp đô thị của thành phố dựa trên khái niệm gần gũi. Foster + Partners không chỉ đơn thuần tán đồng tầm nhìn đó: họ đã đẩy nó đến tận cùng những hệ quả kiến trúc của nó.
Gió như một hạ tầng: trục xanh thanh lọc không khí
Đòn thiên tài đầu tiên là vô hình. Hay đúng hơn, bạn cảm nhận được nó, nhưng không nhìn thấy. Toàn bộ khu phát triển được xuyên suốt bởi một Trục Xanh đi bộ hùng vĩ theo hướng bắc-nam. Đây không chỉ là một đại lộ cây xanh như trong bưu thiếp. Đây là một hạ tầng khí động học. Các tòa nhà dân cư và thương mại hai bên có hình thức "bậc thang": mặt đứng lùi dần theo chiều cao, như những bậc thang khổng lồ hướng về phía bầu trời. Hình học này không phải là thẩm mỹ, mà là kỹ thuật. Nó tạo ra những hành lang không khí được tính toán chính xác, dẫn hướng gió từ Công viên Changfeng, đẩy chúng dọc theo các con phố ở tầm mặt đất, quét sạch khói bụi và hạ nhiệt độ cảm nhận mà không cần đến bất kỳ hệ thống điều hòa cơ học nào.
Tại các siêu đô thị châu Á, những bức tường bê tông thẳng đứng là chuẩn mực: những khối đơn khối bóp nghẹt sự lưu thông không khí và biến các con phố thành những hẻm núi nóng bức và ô nhiễm. Foster + Partners đã làm ngược lại. Họ phá bỏ về mặt khái niệm bức tường đó, thu nhỏ các tuyến phố phụ về quy mô con người và để vật lý học làm phần việc nặng nhọc. Kết quả là một khu phố, ít nhất là về mặt lý thuyết, tự thở được.
Jia Art Gallery: khi trung tâm của mọi thứ không phải là một trung tâm thương mại
Đây là phần gây đau đớn nhất cho các nhà phát triển truyền thống. Tại nút giao thông đi bộ chính của khu đô thị, tại điểm có tầm nhìn và lưu lượng người qua lại cao nhất, không có một trung tâm thương mại. Không có một cửa hàng flagship. Ở đó có Jia Art Gallery, một trung tâm văn hóa rộng 5.000 mét vuông vừa khánh thành, đóng vai trò là điểm neo xã hội của toàn bộ khu phố. Nghệ thuật như một hạ tầng. Văn hóa như động lực gắn kết cộng đồng. Một khái niệm triệt để đối với bất kỳ ai đã dành ba mươi năm qua để xây dựng các khu phố xoay quanh những đài phun nước trong trung tâm thương mại.
Tòa nhà có vẻ ngoài gây ảo giác thị giác. Lấy cảm hứng từ những loài hoa đặc trưng của công viên lân cận, công trình phát triển như một đài hoa với bốn cánh khổng lồ nhô lên từ mặt đất và uốn cong ra ngoài trong những phần hẫng ngoạn mục. Mặt đứng không phải là kính phẳng: đó là một hệ thống tinh vi gồm các gân kính ống được đóng khung bởi các tấm thép không gỉ đánh bóng gương. Ban ngày, thép phản chiếu bầu trời và thảm thực vật xung quanh, khiến tòa nhà gần như hòa lẫn vào cảnh quan, rung động, sống động. Ban đêm, nó biến thành một bông hoa ánh sáng rực rỡ chiếu sáng nút giao thông đi bộ với chất lượng thị giác mà không một biển quảng cáo nào có thể sánh được. Bên trong, một giếng trời khổng lồ tràn ngập ánh sáng vào sảnh đôi trung tâm, trong khi những thác ống thép rủ xuống từ các ban công tầng trên tạo nên bầu không khí đối xứng gần như linh thiêng. Đây là một tòa nhà không gào thét. Nó thì thầm. Và chính vì vậy mà người ta nghe thấy nó.
Những tòa nhà chọc trời biết thở và ký ức của những người công nhân
Ở phía bắc trục xanh, nhìn ra con đường tấp nập Jinshajiang Road, là những tòa tháp văn phòng. Nhưng hãy quên đi hình ảnh tòa nhà chọc trời bịt kín, cái hộp kính điều hòa không khí nơi cửa sổ duy nhất có thể mở là cửa sổ trình duyệt. Foster + Partners đã tích hợp vào các tòa tháp những Sky Atrium thực sự, những sảnh treo hai tầng cao với cảnh quan xanh thẳng đứng trên các sân thượng đa tầng được khoét vào trong kết cấu. Những không gian nơi người lao động có thể cộng tác ngoài trời ở độ cao hàng chục mét, với thông gió tự nhiên được dẫn hướng từ trục xanh bên dưới. Mặt đứng kim loại bên ngoài được trang bị mái che ngang và cánh đứng được tính toán chính xác theo quỹ đạo mặt trời, để chặn chói lóa và cắt giảm tiêu thụ năng lượng một cách thụ động.
Nhưng chi tiết gây ấn tượng mạnh nhất lại là điều mà không ai ngờ tới. Ở chân các tòa nhà thương mại, ở tầm mặt đường, các kiến trúc sư đã lắp đặt những ô cửa sổ lớn theo phong cách Crittall: những khung kim loại dạng lưới cổ điển đặc trưng của kiến trúc công nghiệp đầu thế kỷ XX. Một sự tri ân rõ ràng và có chủ đích đối với lịch sử của khu đất, một địa điểm công nghiệp cũ, và những người công nhân đã gắn bó với mảnh đất đó suốt nhiều thập kỷ. Trong khi đỉnh các tòa tháp nhìn về tương lai, chân của chúng ghi nhớ quá khứ. Đây là một cử chỉ trung thực về mặt trí tuệ hiếm có trong kiến trúc đương đại, nơi mà xóa sạch để làm lại thường là lựa chọn tiện lợi nhất.
Thông điệp mà Thượng Hải gửi đến phần còn lại của thế giới
Công trình của Foster + Partners tại Changfeng gửi đi một thông điệp không thể nhầm lẫn: siêu đô thị của tương lai sẽ không phải là một mạch điện vô trùng bằng bê tông và nhựa đường dành cho các phương tiện tự hành. Đó sẽ là sự trở về với nhân tính, nơi công nghệ tiên tiến nhất và kỹ thuật vi khí hậu được sử dụng để xây dựng một hệ sinh thái hữu cơ. Một bông hoa kính ống thắp sáng những đêm Thượng Hải, những tòa nhà chọc trời hít thở luồng gió được dẫn hướng để làm sạch các con phố, và một khu phố nơi người ta tìm lại được tài sản quý giá nhất của thế kỷ hai mươi mốt: thời gian. Nếu mô hình này vượt qua được thử thách thực tế và các con số vận hành, trong ba năm tới ít nhất bốn thủ đô châu Á đã bắt đầu tiến hành các nghiên cứu khả thi về các quy hoạch tổng thể tương tự.
